به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، سومین دوره آموزشی تخصصی «از قانون تا منظر؛ نگرش و روش نوین در تهیه طرحهای جامع و فرآیندهای شهرسازی» با حضور معاونین و کارشناسان شهرسازی شش اداره کل راه و شهرسازی از چهار استان شامل سیستان و بلوچستان (اداره کل استان و اداره کل ایرانشهر)، کرمان (اداره کل استان و اداره کل جیرفت)، خراسان رضوی و خراسان جنوبی، به میزبانی بیرجند برگزار شد.
این دوره در ادامه سلسله دورههای آموزشی تخصصی شهرسازی و معماری که پیشتر به میزبانی استانهای تهران و مازندران برگزار شده بود، با رویکرد توسعه آموزشهای کاربردی، تقویت توان کارشناسی و کاهش فاصله میان دانش حقوقی، فرآیندهای اجرایی و کیفیت محیط شهری برنامهریزی شد. در این دوره، با تأکید معاون وزیر راه و شهرسازی، دکتر کاظمیان، بر جنبه کاربردی آموزشها، موضوعات تخصصی با تمرکز بر قابلیت استفاده در پروندهها، کمیسیونها و فرآیندهای کارشناسی و اجرایی استانها مورد بررسی قرار گرفت.
از ترانه محلی «گل بنفشه» بیرجند تا مسئولیت شهرسازی
سید احمد حسینینیا، مسئول دوره و نماینده دفتر ترویج معماری، طراحی شهری و بافتهای باارزش، سخنرانی افتتاحیه خود را با ابیاتی از ترانه فولکلور محلی بیرجند، «گل بنفشه»، آغاز کرد: «خوشا بیرجند، خوشا آب روانش / خوشا آن فیض روی مردمانش».
وی ضمن قدردانی از میزبانی اداره کل راه و شهرسازی خراسان جنوبی، پیوند این بیت با شهرسازی را تبیین کرد و «آب روان» را نماد جریان دائمی دانش و پویایی و «فیض روی مردمان» را یادآور مسئولیت در قبال کیفیت زندگی شهروندان دانست. وی تأکید کرد اگر دانش آموختهشده در دورهها در پروندهها و دفاتر باقی بماند و به خیابانها و محلهها نرسد، جریان دانش به رکود تبدیل خواهد شد؛ از این رو شهرسازی باید روح شهر و مردمانش را در چارچوبهای قانونی حفظ کند.
حسینینیا هدف از برگزاری این دوره را کاهش فاصله میان قانون و اجرا و یکپارچه دیدن چارچوبهای حقوقی، دادههای مکانی و کیفیت محیط شهری عنوان کرد و گفت شهر، پیش از آنکه کالبدی از آجر و آهن باشد، روحی دارد که از آنِ مردمانش است و باید این روح در دل چارچوبهای قانونی حفظ شود.
وی با اشاره به تأکید معاون وزیر راه و شهرسازی، دکتر کاظمیان، بر کاربردی بودن دوره خاطرنشان کرد هر آنچه در این دو روز آموخته میشود، باید در پروندهها، کمیسیونها و طرحهای استانی قابل اجرا باشد، نه اینکه صرفاً در جزوهها باقی بماند. حسینینیا ویژگی متمایز این دوره نسبت به دورههای پیشین را مشارکت فعال شرکتکنندگان و تبادل تجربه میان شش اداره کل عنوان کرد و افزود در این دوره، پرسشها، تجربیات استانی و مباحث تعاملی سهم قابل توجهی از جلسات را به خود اختصاص داد و دوره از یک «کلاس درس» به یک «کارگاه همآفرینی» تبدیل شد.
محورهای آموزشی؛ از قانون تا سینام، طراحی شهری و سیما و منظر شهری
موضوعات تخصصی دوره در چهار محور اصلی حقوقی و مقررات شهرسازی، دادههای مکانی و سامانههای تخصصی، نگرش و روش نوین و خلاق در تهیه طرحهای جامع و حفاظت، احیا و ارتقای کیفیت سیما و منظر شهری مورد بررسی قرار گرفت.
محور نخست؛ قوانین و مقررات شهرسازی، صلاحیت کمیسیونها و صیانت از حقوق عمومی
در محور حقوقی دوره، قانون تأسیس شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، ضوابط و مقررات مرتبط با کمیسیونهای تخصصی شهرسازی و معماری، حدود صلاحیت و فرآیندهای بررسی و تصمیمگیری در کمیسیونهای ماده ۵ و ماده ۱۰۰ قانون شهرداریها و موضوعات مرتبط با کنترل ساختوساز مورد بررسی قرار گرفت.
همچنین قوانین مرتبط با تعیین وضعیت املاک واقع در طرحهای دولتی و شهرداریها، فرآیند تملک و جبران خسارت مالکان، قانون منع فروش و واگذاری اراضی فاقد کاربری مسکونی برای امر مسکن، ماده ۱۰۱ قانون شهرداریها و ماده ۹۹ این قانون و الزامات قانونی مرتبط با اراضی و املاک شهری تشریح شد.
در بخش دیگری از این محور، موضوعات مرتبط با کمیسیون ماده ۷ شهرداری، حقوق ارتفاقی و حریم، قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی -فرهنگی، ضوابط حفاظت از باغها و فضای سبز شهری و تبصره یک ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها نیز با تأکید بر الزامات قانونی، صیانت از حقوق عمومی و نقش قوانین در فرآیندهای برنامهریزی و مدیریت شهری مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
محور دوم؛ دادههای مکانی، سامانه سینام و یکپارچگی فرآیندهای شهرسازی
در محور دادههای مکانی، موضوع الزام بارگذاری لایههای مکانی طرحها در سامانه سینام، ثبت مصوبات کمیسیون ماده ۵ در زیرسیستم سینام و ارتباط این سامانه با پنجره واحد زمین و سازمان ثبت اسناد مورد بررسی قرار گرفت. در این بخش، بر اهمیت ثبت، مستندسازی و ساماندهی اطلاعات مکانی و مصوبات شهرسازی در سامانههای تخصصی و نقش این فرآیندها در شفافیت، پیگیری و کنترل تصمیمات شهرسازی تأکید شد.
همچنین فرآیندها و قابلیتهای سامانه کارگروه امور زیربنایی، سامانه کمیسیون ماده ۵ و سامانه سینام و نقش سامانههای تخصصی در تسهیل فرآیندهای بررسی، تصمیمگیری، ثبت و پیگیری امور شهرسازی و معماری تشریح شد.
محور سوم؛ نگرش و روش نوین و خلاق در تهیه طرحهای جامع شهری
در محور نگرش و روش نوین در تهیه طرحهای جامع، گذار از رویکرد طرحهای جامع تیپ به سمت برنامه یکپارچه توسعه فضایی با تأکید بر مسئلهمحوری، زمینهگرایی و مشارکت ذینفعان از طریق شورای راهبری طرح مورد بررسی قرار گرفت.
در این بخش، ضمن تشریح مصوبات شورایعالی شهرسازی و معماری ایران و بخشنامههای مرتبط، بر ضرورت تدوین شرح خدمات اختصاصی و متناسب با ویژگیها، مسائل و ظرفیتهای هر شهر و توجه به کیفیت خروجیهای مرحلهای طرحها، بهویژه گزارش تشخیص و دستور کار طرح جامع، تأکید شد.
همچنین موضوعات مرتبط با شرح خدمات تهیه طرحهای توسعه و عمران، فرآیند انتخاب مشاور، تحویلگیری و بررسی طرحها، فرمهای مرتبط، نحوه ارائه نتایج در کمیسیونهای تخصصی و موضوعات کلیدی و محتوایی مورد انتظار در طرحها مورد بحث و بررسی قرار گرفت. جایگاه اسناد مکمل شهرسازی در نظام برنامهریزی فضایی، نحوه مواجهه کارشناسی با پیشنهادهای طرحهای طراحی شهری و ضرورت انطباق طرحها با چارچوبهای قانونی، سیاستهای مصوب و ساختار برنامهریزی فضایی نیز مورد توجه قرار گرفت.
همچنین مباحث مرتبط با بازتنظیم نظام پهنهبندی تراکم، سیاستهای محرک عرضه زمین، ضوابط بلندمرتبهسازی و فرآیند بررسی و تصویب طرحهای توسعه و عمران در چارچوب سیاستها و مقررات شهرسازی کشور ارائه شد.
محور چهارم؛ حفاظت، احیا و ارتقای کیفیت سیما و منظر شهری
در محور حفاظت، احیا و سیما و منظر شهری، رویکرد مشارکتی در احیای بافتهای تاریخی، الزامات قانونی حفاظت از بافتهای واجد ارزش، ضرورت استعلام از میراث فرهنگی در تغییر کاربری محدودههای حفاظتی و نقش ضوابط و مقررات در حفظ هویت تاریخی و فرهنگی شهرها مورد بررسی قرار گرفت.
همچنین دستورالعمل تشکیل و فعالیت کمیتههای ارتقای کیفی سیما و منظر شهری، وظایف و جایگاه این کمیتهها و نحوه بررسی پروژههای مسکن حمایتی در کمیتههای مذکور تشریح شد. در این بخش، بر ضرورت توجه به کیفیت طراحی، هماهنگی با ویژگیهای محیطی و هویتی شهرها، ارتقای کیفیت فضای شهری و نظارت عالیه اداره کل راه و شهرسازی بر مصوبات کمیتههای سیما و منظر تأکید شد.
پایانِ آغاز و شکلگیری کارگاه همآفرینی تجربیات استانی
مراسم اختتامیه این دوره آموزشی در ۲۹ آبانماه با تأکید بر یکپارچگی چهار محور آموزشی و ویژگی متمایز دوره سوم برگزار شد.
حسینینیا با اشاره به اینکه در این دوره، برخلاف دورههای پیشین، شرکتکنندگان نه فقط شنونده، بلکه تولیدکننده دانش تجربی بودند، خاطرنشان کرد: تجربیات اداره کل سیستان و بلوچستان و اداره کل ایرانشهر در بارگذاری سینام، تجربه خراسان جنوبی در کمیته سیما و منظر و تجربه اداره کل کرمان، اداره کل جیرفت و خراسان رضوی در تهیه طرحهای جامع، در خلال مباحث به اشتراک گذاشته شد؛ موضوعی که یک دوره آموزشی را از سخنرانی صرف متمایز میکند.
وی با تأکید بر اینکه اگر چهار محور حقوقی، داده مکانی، نگرش و روش نوین در تهیه طرحهای جامع و حفاظت، احیا و سیما و منظر را یکپارچه ببینیم، میتوان از دل همین چارچوبها شهری ساخت که هم قانونی باشد، هم قابل زندگی، هم خلاق و متمایز، از میزبانی صمیمانه اداره کل راه و شهرسازی خراسان جنوبی و حضور فعال شرکتکنندگان قدردانی کرد.
حسینینیا، با اشاره به بیتی از مولانا، «جمع باید کرد اجزا را به عشق / تا شوی خوش چون سمرقند و دمشق»، علت انتخاب این بیت را چنین توضیح داد: برای ساختن شهری خوش باید اجزای پراکنده را با عشق به هم پیوند داد. در شهرسازی، این اجزا همان قانون تأسیس شورایعالی، ماده ۵، سینام، شرح خدمات نگرش و روش نوین، کمیته سیما و منظر و بافت تاریخی است و آن عشق، همان مسئولیتپذیری و دغدغه انسانی ما در قبال شهروندان است. اگر این اجزا بدون پیوند و توجه به مسئولیت انسانی کنار هم قرار گیرند، شهری تکهتکه ساخته میشود؛ اما پیوند آنها میتواند به شکلگیری شهری خوش و یکپارچه منجر شود.
در پایان ابراز امیدواری شد آموختههای این دوره در پروندهها و طرحهای استانی به عمل تبدیل شود و این برنامه آموزشی، آغاز اجرای آموختهها و استمرار تبادل تجربه میان ادارات کل راه و شهرسازی استانها باشد.